Kolejna odsłona sporu wokół Trybunału Konstytucyjnego i procedury powołań sędziów do TK

W piątek na sędziów TK wybrani zostali: sędzia, dotąd przewodniczący komisji kodyfikacyjnej ustroju sądownictwa i prokuratury przy MS Krystian Markiewicz; dr hab. nauk prawnych, prof. w Instytucie Nauk Prawnych PAN Maciej Taborowski; dr hab. nauk prawnych, prof. w Katedrze Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Marcin Dziurda; sędzia, dotąd prezes Sądu Okręgowego w Opolu Anna Korwin-Piotrowska; dr hab. prof. Uniwersytetu Śląskiego Dariusz Szostek, a także adwokat dr Magdalena Bentkowska.

Wszyscy zostali zgłoszeni przez Prezydium Sejmu na sześć wakujących dotąd stanowisk w 15-osobowym TK. Po dokonanym przez Sejm wyborze 6 sędziów TK minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zaapelował do prezydenta Karola Nawrockiego, by „nie próbował łamać konstytucji” i odebrał od tych sędziów ślubowanie. Zapowiedział jednocześnie, że resort ma „plan B” gdyby prezydent ślubowań nie odebrał.

Jeszcze przed głosowaniami ws. wyboru sędziów TK, szef KPRP Zbigniew Bogucki mówił w Sejmie, że większość parlamentarna mogła uzupełniać TK „krok po kroku, zgodnie z konstytucją”. - Ale nie chcieliście tego robić, dlatego że TK, gdzie nie mielibyście większości nie byłby pod butem waszego rządu i premiera. Teraz widzicie tego szansę, by w 48 godzin zaaresztować TK i wybrać byle jak, byle szybko, byle waszych kandydatów (...). Prezydent na to na pewno nie pozwoli - zapowiedział.

Konstytucja stanowi jedynie, że „Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą”, zaś „ponowny wybór do składu Trybunału jest niedopuszczalny”.

Z kolei w uchwalonej w czasach rządów PiS w 2016 r. ustawie o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego przewidziano, że „osoba wybrana na stanowisko sędziego Trybunału składa wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ślubowanie”.

Rota ślubowania brzmi: „Ślubuję uroczyście przy wykonywaniu powierzonych mi obowiązków sędziego Trybunału Konstytucyjnego służyć wiernie Narodowi, stać na straży Konstytucji, a powierzone mi obowiązki wypełniać bezstronnie i z najwyższą starannością.”. Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdania „Tak mi dopomóż Bóg.”.

W poniedziałek minister Żurek odnosząc się do przepisu mówiącego o składaniu przez osobę wybraną na sędziego TK ślubowania „wobec” prezydenta podkreślił: „jeżeli będziemy stosowali tzw. wykładnię literalną, czyli jak brzmi przepis, to on nie oznacza bezpośrednio »przed«, przy obecności, tylko »wobec«”.

Posługując się przykładem z Kodeksu postępowania administracyjnego Żurek zauważył, że w przypadku składania odwołania wobec organu administracji publicznej, nie musi odbywać się to bezpośrednio przed danym organem.

- Chodzi o złożenie podpisu przed ślubowaniem, tak żeby dotarło do głowy państwa - zaznaczył Żurek mówiąc o ślubowaniu sędziów TK.

Zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego PWN słowo „wobec” to m.in. przyimek, który wraz z rzeczownikiem nazywającym osobę, komunikuje o obecności danej osoby w czasie danego zdarzenia.

Prof. Ewa Łętowska, sędzia TK w stanie spoczynku oraz była RPO, oceniła we wtorek w radiowej Trójce, że „złożenie ślubowania jest obowiązkiem sędziego, a prezydent nie ma w tym zakresie kompetencji”. - Gdyby miał kompetencje, to jego akt, jako akt urzędowy, musiałby być kontrasygnowany przez premiera - powiedziała.

Łętowska zwróciła uwagę, że zgodnie z ustawą wybrani sędziowie powinni być zaprzysiężeni przez prezydenta. - Konstytucja nie mówi nic na temat tego, co prezydent ma zrobić sędziom, którzy są już wybrani. Mówi to natomiast ustawa dotycząca statusu sędziego TK. To jest dosyć ważne rozróżnienie, dlatego, że kompetencja czy sytuacja uregulowana ustawą, a nie konstytucją, to jest coś, co podlega zmianom. I interpretacja tej właśnie sytuacji jest taka: nie mówi się, że przyrzeka, ślubuje prezydentowi, a wobec prezydenta. Prezydent jest takim uroczystym świadkiem tego aktu - oceniła prof. Łętowska.

Jednak wśród przepisów ustawy o statusie sędziów TK zaskarżonych przez posłów PiS znalazła się też regulacja mówiąca, o złożeniu ślubowania „wobec” prezydenta. We wniosku zakwestionowano ją w zakresie, w jakim „nakłada na Prezydenta RP obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm RP nawet w sytuacji występowania obiektywnych wątpliwości co do okoliczności towarzyszących wyborowi, a wręcz w przypadku wyboru dokonanego na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, do »odebrania« ślubowania”.

Posłowie PiS przekonują, że „obsadzenie stanowisk sędziowskich następuje wraz z dopełnieniem ostatniej czynności doniosłej prawnie, czyli złożeniem skutecznie ślubowania osób wybranych na sędziów Trybunału wobec Prezydenta”. Ich zdaniem ewentualne uznanie przez TK niekonstytucyjności przepisów odnoszących się do procedury wyboru sędziów miałoby „ten skutek, że w sytuacji wstrzymania się przez Prezydenta z odebraniem ślubowania dalsze postępowanie w tym zakresie, czyli po dokonaniu wyboru przez Sejm na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, powinno zostać przerwane i zamknięte”. „Dokończenie tego postępowania będzie niedopuszczalne w sytuacji, gdy podstawa prawna jednego z jego etapów zostanie uznana przez Trybunał za niekonstytucyjną” - przekonują autorzy zaskarżenia.

Minister Żurek zapewniał w poniedziałek, że na wypadek nieprzyjęcia ślubowań przez prezydenta ma „plany B i C”, lecz „do końca ich nie ujawnia”. Podkreślił, że zrobi to w momencie, gdy te plany będą wdrażane. Jak jednak dodał, w alternatywne rozwiązania musiałyby być zaangażowane również inne organy państwa. Dopytywany, czy oznacza to, że wybrani do TK sędziowie ślubowaliby przed marszałkiem Sejmu, powiedział, że „być może tak”, „przy obecności jakiejś osoby urzędowej”. (PAP)

mja/ par/

Polska, Warszawa